Howard Gardner, zekayı;

• Problem çözme kapasitesi,
• Problemlerin çözümü için farklı çözüm yolları üretebilme kapasitesi
• Yaşadığı topluma değerli kültürel ürünler katma gücü olarak tanımlamaktadır.

Çoklu Zeka Kuramı (Multiple Intelligence Theory- 1983)

• Zekanın tek bir boyutta olmadığını, aksine her bireyin farklı derecelerde, çeşitli zekalara sahip olduğunu öne sürer.
• Bu kuramın temel ilkelerini yaratıcı biçimde kullanıp, her öğrencinin bireysel farklılıklarına değer veren ve bunları güçlendiren programlar hazırlayabilmeleri için olanak sağlar.
Gardner’ e göre; Zekanın gelişiminde destekleyici ve engelleyici çevresel etkenler :
1-Kaynaklara ulaşım şansı : Aile çok fakirse çocuk keman, piyano gibi müzikal zekayı geliştirebilecek enstrümanlara ulaşamadığından bu zekanın güçlenmesi, gelişmesi zorlaşabilir.
2-Tarihsel, kültürel faktörler : Okulda matematik ve fen’e dayalı programlar önemseniyorsa, öğrencinin mantık, matematik zekası gelişebilir.
3- Coğrafi faktörler : Köyde yetişmiş bir çocuk apartmanda büyümüş bir çocuğa oranla bedensel zekasını daha çok geliştirebilir.
4-Ailesel faktörler : Ressam olmak isteyen bir çocuğun ailesi avukat olmasını istiyorsa çocuğun dil zekası desteklenecektir.
5-Durumsal faktörler : Kalabalık bir ailede büyümüş ve kalabalık bir ailede yaşayan bireyler doğalarında sosyallik olmadıkça kendilerini geliştirmek için daha az zamana sahip olurlar.

Çoklu Zeka Kuramı’nın Temel Özellikleri

• Zeka, insandaki beyin ve zihin sistemlerinin birbiriyle etkileşimi sonucu ortaya çıkan çok yönlü bir olgudur.
• Zeka, çok yönlülük göstermesine rağmen, kendi içinde bir bütündür.
• Her insan çeşitli zeka alanlarının tümüne sahiptir.
• Her insan, çeşitli zeka alanlarından her birini yeterli düzeyde arttırma ve geliştirme yeteneğine sahiptir. Her insanın kendine özgü bir zeka profili vardır.
• Bütün zekalar dinamiktir ve kişisel alt yapı, kültür, kalıtım, inançlar zekaların gelişimi üzerinde etkiye sahiptir.

Gardner’a Göre Zeka Alanları Nedir?

– Sözel – Dilsel zekâ
– Mantıksal – Matematiksel zekâ
– Görsel – Uzamsal zekâ
– Müzikal – Ritmik zekâ
– Bedensel – Duyu devinimsel (kinestetik) zekâ
– Kişilerarası – Sosyal zekâ
– İçsel – Özedönük zekâ
– Doğacı – Doğa zekâsıHoward Gardner'in Çoklu Zeka Kuramı Nedir? 1 – howard gardnerin çoklu zeka kuramı nedir

Sözel- Dilsel Zeka

Bir insanın kendi dilini, gramer yapısını, sözdizimini, sözcüklerin telaffuzunu ve anlamını doğru bir şekilde büyük bir ustalık ve beceri ile kullanmayı gerektirir.
– Soyut ve simgesel düşünme ile, kavram oluşturma, dilbilgisi, şiir, hikaye yazma anlatma ve mizah gibi karmaşık olguları içeren dilsel yetenektir.
– Bir dilin temel işlemlerini kullanabilme yeteneği
– Okuma, yazma, dinleme ve konuşma ile iletişim sağlama
– Önceki bilgiyi anlama ve yeni bilgiye bağlama

Sözel/Dilbilimsel zekanın özündeki yeterlilikler

1.Bir okuma metninin düzenini ve sözcüklerin anlamını çabuk kavrar.
2. Bilgiyi başkasına açıklayabilme ve verilen talimatı anlayabilme gücüne sahiptir.
3. Mizaha dayalı anlatım gücü vardır kelimelerle oynamayı severler.
4. Yazılı ya da sözlü olarak etkili hitabet,ikna ve güdüleme yeteneğine sahiptirler
5. Öğrendikleri bilgileri kolay hatırlarlar. Söyleyerek, dinleyerek, okuyarak ve görerek öğrenirler.

Bu zekayı geliştirmek için sınıfta uygulanabilecek etkinlikler

( etkin öğretme-öğrenme sağlayabilmek için hazırlanabilecek öğretim menüleri)

Bir konu hakkında :
• Kitap, dergi okuma
• Öykü anlatımı
• Tartışma oluşturma
• Her gün yeni ve ilginç bir kelimenin anlamını öğrenme ve onu kullanmaya çalışma
• Şiir, masal, kısa oyun, gazete makalesi yazma
• Slogan yaratma
• Sunum yapma, yüksek sesli okuma
• ….ile görüşme, veya bir kişiye mektup yazma
• Günlük olaylarla ilgili izlenimleri bir günlüğe kaydetme vb.

Mantıksal-Matematiksel Zeka

Bilimsel düşünme, objektif gözlem yapma, elde edilen verilerden sonuç çıkarma, yargıya varma ve hipotez kurma yetenekleri baskın özelliklerdir. Sayılar, birbiri ile ilişkili kavramlar, düşünceler arasındaki karmaşık ilişkileri anlama yeteneğidir.

Mantıksal ve Matematiksel zekanın özündeki yeterlikler:
1. Soyut yapıları tanıma: Çevredeki örüntüleri ayırt etme gücü.
2. Tümevarım yoluyla akıl yürütme: Parçalardan bütüne gitme süreci
3. Tümdengelim yoluyla akıl yürütme: Bütünden parçalara gitme
4. Bağlantı ve ilişkileri ayırt etme
5. Karmaşık hesaplamalar yapma
6. Bilimsel yöntemi kullanma
Bu zekası baskın olan kişiler; sınıflayarak, sıralayarak ve soyutlayarak öğrenirler.

Bu zekayı geliştirmek için sınıfta uygulanabilecek etkinlikler
( etkin öğretme-öğrenme sağlayabilmek için hazırlanabilecek öğretim menüleri)
• Hikaye problemler yaratma ve çözme
• Matematiksel bir denkleme dönüştürme
• Veri biriktirme
• Bir deney tasarlama ve yapma
• Mantık oyunları
• Şifre tasarlama
• Bir konu hakkında olguları sınıflama
• İki nesneyi kıyaslama ve karşılaştırma yoluyla çözümsel düşünme egzersizleri yapma
• Bir konu hakkında simetri ve örüntüleri betimleme
• Bu ve benzeri etkinlikleri gerçekleştirmek için teknolojiyi seçme ve kullanma

Görsel – Uzamsal Zeka

• Görme duyusu ve buna bağlı olarak şekiller tasarlama ve zihinde resimler yaratma yeteneğidir.
• Bireyin objektif olarak gözlemleme ya da görsel ve uzaysal fikirleri grafiksel olarak sergileme kabiliyetlerini içerir. Bu zekaya sahip olan insanlar, renge, çizgiye, şekle, biçime, uzaya ve bu olgular arasındaki ilişkilere karşı aşırı duyarlıdırlar.
• ”Bir resim bin sözcük değerindedir.” sözünden anlaşılacağı gibi,bu zeka pek çok yol ile beynin kullandığı ilk dildir.
• Görsel/uzamsal zekanın dili,
• renkler, şekiller,desenler,dokular,imajlar,
• resimler ve diğer görsel sembollerdir.

Görsel/Uzamsal zekanın özündeki yeterlikler
1. İmgelem / hayal gücü: Bireyin zihinsel hayal gücü
2. Zihinde canlandırma:Olayların,kişilerin şekillerini akılda resimleme
3. Mekan duygusu / Uzayda yer/yol bulma,
4. Grafikle gösterme: görsel resimler yaratma
5. Uzaydaki nesneler arasındaki ilişkileri tanıma
6. Çeşitli açılardan objeler arasındaki benzerlik ve farklılıkları tanıma.
Bu zekası gelişmiş kişiler görselleştirme ve hayal kurarak öğrenirler.

Bu zekası kuvvetli olan bir öğrenci;
1.Haritaları, çizelgeleri ve diyagramları daha kolay okur.
2.Yaşına göre yüksek düzeyde figürleri ve resimleri çizer
3.Filmleri, slaytları ve diğer görsel sunuları izlemeyi tercih eder.
4.Renklere karşı çok duyarlıdır.
5.Resimli yayınlardan daha çok hoşlanır.
6.Elinde bulunan materyallere bir şeyler çizer.
7.Daha önce gittiği yerleri kolay hatırlar.
8.Yaşına göre ilginç üç boyutlu yapılar ve modeller oluşturur
9.Varlıkların görsel imgelerini çok iyi çizer.

Bu zekayı geliştirmek için sınıfta uygulanabilecek etkinlikler
( etkin öğretme-öğrenme sağlayabilmek için hazırlanabilecek öğretim menüleri)
• Fikir ve düşüncelerini anlatmak için tablo, harita, grafik, poster yapımı gibi çeşitli tasarım becerilerini kullanma
• Üç boyutlu deneyler
• Slayt gösterisi, video yada fotoğraf albümü yaratma
• Bir konuda reklam yada ilan düzenleme
• Karikatürleştirme, desenleme, renk ve semboller kullanma
• Mimari çizimler yaratma
• Bilerek düş görme
• Hayal gücünü artıracak çalışmalar yapma

Müzikal-Ritmik Zeka

• Tonal ve ritmik kavramları tanıma ve kullanma;
• Çevresel seslere, insan sesi ve müzik aletlerine karşı duyarlı olma yeteneğidir.
• Çevredeki seslerden anlam çıkarma
• Ses tonundan duygu durumunu kestirme,
• Arabanın motor sesinden problemin ne olduğunu anlama bu zeka türüne girer.

Müzikal/Ritmik zekanın özündeki yeterlikler:
1. Müziğin ve ritmin yapısına değer verme
2. Müzikle ilgili şemalar oluşturma
3. Seslere karşı duyarlı olma
4. Melodi, ritim ve sesleri taklit etme, tanıma ve yaratma
5. Ton ve ritimlerin değişik özelliklerini kullanma.
Bu zekası gelişmiş kişiler müzik eşliğinde, ritim ve melodiyle öğrenirler.

Bu zekayı geliştirmek için sınıfta uygulanabilecek etkinlikler
( etkin öğretme-öğrenme sağlayabilmek için hazırlanabilecek öğretim menüleri)
• Bir konuda şarkı sözü yazma
• Kısa bir ders müziği sunma
• Uygun bir müzik eşliğinde sunu yapma
• Şarkı müziğininin herhangi bir konu ile benzerliğini bulma ve şarkı sözlerini o konu ile ilişkilendirme
• Doğadan farklı sesler içeren kasetler çalma
• Kendinize doğanın örüntüsünden ve ritminden ne öğrenebileceğinizi sorma
• Ritim, tempo tutma
• Enstrüman çalma

Bedensel – Duyu Devinimsel (Kinestetik) Zeka

Vücudunu kullanarak (dans ve vücut dili), oyun oynayarak ya da yeni bir ürün yaratarak duygularını ifade etme yeteneğidir.

Bu zeka türü,
.vücut hareketlerini kontrol etmeyi ve yorumlamayı,
.fiziksel nesneleri kontrol etmeyi ve yorumlamayı,
.vücut ile zihin arasında bir uyum oluşturmayı sağlar.

Bedensel – Duyu devinimsel (Kinestetik) zekânın özündeki yeterlikler
1.Önceden planlanmış vücut hareketlerin kontrol etme,
2.Bedenin farkında olma,
3.Zihin ve beden arasında güçlü bir bağ kurma,
4.Pandomim yeteneğini kullanma,
5.Bedeni tümüyle iyi kullanma.
Bu zekası gelişmiş kişiler dokunarak, yaparak ve hareket ederek öğrenirler.

Bu zekayı geliştirmek için sınıfta uygulanabilecek etkinlikler
( etkin öğretme-öğrenme sağlayabilmek için hazırlanabilecek öğretim menüleri)
• Bir konuda rol yapma
• Dans koreografisi yaratma
• Bir konuyu açıklamak için hareket yada hareketler zinciri yaratma
• Fiziksel etkinlik ve fazla hareket gerektiren, yarışma olmayan bir oyun oynama
• Güncel olayları yada modern buluşları inceleyerek mimiklerle anlatma
• Bir konu ile ilgili bilmece kartları yapma

Kişilerarası – Sosyal Zeka

• Diğer insanlarla sözlü ve sözsüz iletişim kurma, grup içinde işbirliği içerisinde çalışma yetenekleridir.
• Bireylerle iletişim kurma, onları anlama, ruh durumlarını ve yeteneklerini tanıma önemlidir.

Bu zekası gelişmiş bireyler,
• Çevredeki bireylerle iletişim kurma,onları anlama, bu kişilerin duygusal durumlarını ve yeteneklerini tanıma gibi davranışlara işaret eder.
• Politikacılar,dini liderler, öğretmenler, psikologlar bu yetileri ustalıkla kullanırlar.

Kişilerarası – Sosyal zekanın özündeki yeterlikler
1. İnsanlarla sözlü ya da sözsüz iletişim kurma,
2. Bir bireyin ruhsal durumunu, duygularını okuma,
3. Grupla işbirliği içinde çalışma,
4. Karşıdaki kişinin bakış açısıyla dinleme,
5. Empati kurma,
6. Sinerji kazanma ve yaratma

Bu zekası gelişmiş kişiler paylaşarak, çevresindekilerle işbirliği yaparak ve karşılaştırarak öğrenirler. Bu zekası geliĢmiĢ bireyler:
Sözel ve bedensel dili etkili bir biçimde kullanırlar. Farklı ortamlara, farklı insan topluluklarına girdiklerinde kolaylıkla uyum sağlayabilirler. İnsanları organize etme yetenekleri vardır. Liderlik vasıflarını taşırlar.

Bu zekayı geliştirmek için sınıfta uygulanabilecek etkinlikler
( etkin öğretme-öğrenme sağlayabilmek için hazırlanabilecek öğretim menüleri)
• Bir konu hakkında sıra arkadaşlarıyla “ yüksek sesle düşünerek problem çözme “ yeteneğini kullanma
• Birine bir şey öğretme
• Beyin fırtınası yapma,
• Bir konuyu başarmak için ufak bir grupla işbirliği içinde kuralları ve aşamaları planlama
• Bir konuyu başarmak için güçlü olduğu zekalardan birini kullanarak grup içinde bir rolü üzerine alma
• Mimiklerden, sözsüz ipuçlarından bir kişinin ne düşündüğünü tahmin etmeye çalışma ve daha sonra bu tahminlerin doğruluğunu kontrol etme
• Birbirleri ile konuşmadan iletişim kurmak için farklı yollar bulma.
Bu zekaya sahip olanlar; Öğretmenlik, Yönetim, İşletme, Danışmanlık, Psikologluk, Rehberlik uzmanı ve Politika gibi alanlarda başarıyla çalışabilirler.

İçsel – Özedönük Zeka

İnsanın kendi duygularını, duygusal tepkilerinin derecesini, kendi biliş bilgisi sürecini tanıma, kendi öz benliğini anlama ve başkalarına ifade etme yeteneğidir. Kişinin kendiyle ilgili bilgisi olması ya da yaşamı ve öğrenmesi ile ilgili sorumluluk almasına işaret eden zekadır. Özedönük zekası güçlü olan birey,kendi coşkularının sınırlarını anlayabilen,kendi davranışlarını yönetirken bunlara dayanabilen kişidir. Böyle bir kişi zamanında düşünmeyi, yanıtlamayı ve kendini değerlendirmeyi başarabilir.

İçsel-Özedönük zekanın özündeki yeterlikler:
1.Konsantrasyon:Sadece bir konuya ya da etkinliğe odaklaşma,
2.Düşünsellik(mindfulness):insanı kendisini düşünmeye ve yaşantıdaki her ayrıntıya değer vermeye yöneltme,
3.Üstbiliş- biliş ötesi: verilen kararları analiz ederek değerlendirme,
4.Değişik duyguların farkında olma,
5.”Öz”ü tanıma ve değer verme,
6.Yüksek düzeyli düşünme becerileri ve akıl yürütme. Bu zekası gelişmiş kişiler kendi başlarına, kendi hızlarında, kişisel becerilerini kullanarak öğrenirler.

Bu zekayı geliştirmek için sınıfta uygulanabilecek etkinlikler
( etkin öğretme-öğrenme sağlayabilmek için hazırlanabilecek öğretim menüleri).
• Bireysel çalışma
• Bireysel Projeler
• Bireysel sorumluluk alma
• Bir hedef ortaya koyma ve bu hedefi takip etme
• Bir konu hakkında ne hissettiğinizi betimleme
• Bir konu hakkında çalışırken algıladığınız amacı açıklama
• Bir konu hakkında çalışmanızı kendi kendinize değerlendirme

Doğa Zekası

Gardner geliştirdiği çoklu zeka kuramına sonradan (1996’da) doğa zekasını da eklemiştir. Doğa zekası; bölgesel ya da küresel çevre değişikliklerini açıklama, ev hayvanları,doğa hayatı,bahçe ve park ilgisi, teleskop ya da mikroskop kullanarak doğayı çekme davranışlarını kapsar. Doğa zekası, doğal çevreyi anlama, tanıma, bitki ve hayvanların türlerini fark etme. Botanik ve Zooloji, organik kimya, böcek bilimi, fotoğrafçılık, vb.

Doğa zekasının özündeki yeterlikler:
1.Çevre bilincinin gelişmiş olması, doğa ile bütünleşme: doğal ortamı ev olarak hissetme,
2.Doğal bitki örtüsüne duyarlılık,
3.Canlılar ile etkileşim kurma, koruma
4.Doğanın tepkilerine karşı duyarlılık ve farkındalık
5.Doğadaki bitki ve hayvanları tanıma ve sınıflama
6.Ekoloji, doğa, bitkiler ve hayvanlara karşı merak
7. Bitki yetiştirmeyi, toprakla oynamayı sevmek
Bu zekası gelişmiş kişiler araştırarak, gözlem yaparak , çevreyi ve olayları gözlemleyip inceleyerek öğrenirler .

Bu zekayı geliştirmek için sınıfta uygulanabilecek etkinlikler
( etkin öğretme-öğrenme sağlayabilmek için hazırlanabilecek öğretim menüleri)
• Gözlem yapma, ölçme, karşılaştırma
• Koleksiyon yapma
• Fotoğraf çekme
• Doğa olaylarını inceleme
• Belgesel izlemeHoward Gardner'in Çoklu Zeka Kuramı Nedir? 2 – Howard Gardnerin çoklu zeka kuramı

Çoklu Zeka Kuramı’nın Okullarda Uygulanması

Çoklu zeka kuramının okullarda öğretmenler tarafından uygulanması çocukların üstün olan yönlerini ortaya çıkaracak ve bu yönlerini geliştirip kuvvetlendirmelerini sağlayacaktır.
Ayrıca sınıfta kendilerine sağlanan ortamlarda diğer zeka türleri de gelişecektir.

“Çoklu zeka” yı uygulama modelleri arasında ;
– sınıfta/evde/odada “ Sekiz Öğrenme Merkezi “ oluşturulmakta ( Dil Merkezi, Mantık-Matematik Merkezi, Müzik Merkezi v.b ) ve bu zeka merkezlerine çeşitli isimler verilmektedir. Örneğin; isimler o zeka alanında isim yapmış ünlü kişilerden seçilmektedir.
– Dil Merkezinde sözcük oyunları, kitaplar, sözlük ve görsel materyaller
– Mantıksal/Matematiksel Zeka Merkezinde deney araçları,legolar, fen ve matematik ile ilgili araç-gereçler
– Müziksel Zeka Merkezinde teyp, kasetler, CD’ler, nota kağıtları, basit enstrümanlar

– Bedensel Zeka Merkezinde öğrencilerin müzikle hareket edebilecekleri bir ortamda kuklalar, dramalar için kostümler,
– Özedönük Zeka Merkezinde , öğrencilerin yalniz çalışabilmeleri için kulaklıklar
– Sosyal Zeka Merkezinde satranç v.b. Gibi oyunlar
– Uzamsal Zeka ( Sanat) Merkezinde renkli kağıt ve kartonlar, boyalar renkli tebeşir, boncuk gibi malzemeler bulunmaktadır.
– Okul/sınıf çapında odaklaşma ; her bir zeka alanına ilişkin bir grup/takım kurma, bir tema/konu ile ilgili işbirliği içinde çalışma yapılması gibi.

Çoklu Zeka Kuramının Uygulanma Aşamaları

Dersin planlanmasında özel bir hedef yada konu belirlenmesi yani hedefin açık, anlaşılır ve net olması gerekir.
• Anahtar çoklu zeka sorularının sorulması
• Olasılıkların düşünülmesi
Sınıfta hangi yöntem, teknik ve öğretim materyallerinin kullanılabileceği tasarlanır. Bunlar: Beyin fırtınası uygun etkinliklerin seçilmesi, aşamalı-sıralı ders planının hazırlanması ve planın uygulanmasıdır

Bu Yazı Ne Kadar Faydalı Oldu?
Bu Yazı Faydalı İse Puanlayabilirsiniz!
[Toplam: 0 Ortalama: 0]

Yorumlar

Yorumlar