Gel-git Nedir?

Ay’ın yörüngesi üzerinde Dünya’ya en yakın olduğu zaman Ay’ın ve Güneş’in çekim gücüne bağlı olarak okyanuslarda su seviyesi yükselir; diğer zamanlarda ise normale döner. İşte Ay ın bu çekim özelliğine bağlı olarak özellikle Kuzey enlemlerde koy ve körfezlerde suyun yükselmesine med ya da gel alçalmasına ise cezir ya da git denir. Bu yükselme ve alçalma olaylarının her ikisine birden gel-git (med-cezir) denir. Bu olayların oluşumu şöyledir:

Gel-git Nasıl Oluşur?

Newton’un çekim kanununa göre, uzaydaki cisimler kütlelerinin büyük­lükleri oranında birbirlerini doğru orantılı, aralarındaki uzaklığın karesi ile ters orantılı olarak çeker. Bu kanuna göre, bir kütle diğerinden iki misli büyükse, büyük olan kütle küçük olan kütleyi iki misli daha fazla çeker. Kanunun ikinci şıkkına göre ise iki kütle arasındaki mesafe iki misli artarsa yerçekimi veya çekim gücü dörtte bir oranında düşer. Buna göre Ay, Dünya’ya en yakın olduğu zaman, kuvvetli bir şekilde Ay tarafından çekilmesi ile deniz seviyesi yükselir. Diğer taraftan, gelgit olayının genliğini, Ay ve Güneş’in Dünya’ya göre olan konumu belirler. Genel olarak Güneş, Ay ve Dünya aynı hizaya geldiğinde Güneş ve Ay’ın çekim gücü birleşerek denizlerdeki yükselme en yüksek nok­taya ulaşır. Bu yükselme hem Dünya’nın Ay’a bakan hem de merkezkaç kuvvetinden dolayı tam aksi tarafında meydana gelir. Güneş ve Ay aynı hizada olmadığı dönemlerde denizin kabarması azalır; Güneş ile Ay arasında dik bir açı meydana geldiğinde Ay’ın çekim gücü azaldığından yüksel­me en düşük seviyede olur. Bu durum, Ay’ın İlk ve Üçüncü dördün safhalarında görülür.Gelgit Olayı Nedir? Nasıl Oluşur? 1 – gelgit nasıl oluşur 1

İlginizi Çekebilir.  Kırgızistan Hakkında Coğrafi Bilgiler

Dünya’nın Ay’a yakın olduğu bilhassa 21 Mart ve 23 Eylül’deki ekinoks dönemlerindeki Yeniay ve Dolunay safhasında bir günde Ekvatoral bölgedeki bir deniz kıyısında iki kez sular hem yükselir hem de alçalır. Burada suların yüksel­diği döneme yüksek su, alçaldığı döneme ise alçak su denir. Bir günde iki kez suyun yükselme ve alçalması Ay’ın Dünya’nın etrafının dönmesinden dolayı meydana gelir. Bundan böyle yüksek su ve alçak su seviyeleri, 6 saat 15 daki­kalık dönemler içerisinde oluşur. Diğer yandan, med-cezir olayları Ay’ın tam olarak o noktanın merdiyeni geçtiği esnada değil, bilâkis belli bir zaman geçtik­ten sonra olur. Buna liman gecikmesi denir. Bazı limanlarda 2 saat 12 dakika ile 10 saat 23 dakika arasında bir liman gecikmesi vardır. Örneğin liman gecik­mesi New York Körfezi’nde 7 saat 45 dakikadır. Gel-git olaylarının dönemleri farklıdır. Gün içindeki sürelerine göre yarım günlük, günlük ve karışık olmak üzere sınıflara ayrılır:

İlginizi Çekebilir.  Depremin Şiddeti ve Büyüklüğü Arasındaki Fark Nedir?

Yarım Günlük Gel-git

Yarımgünlük gelgit: Özellikle Atlas Okyanusu kıyılarında gel-git olaylarının zayıfladığı kıyı kesimlerinde görülür; bir gün içerisinde iki yüksek ve iki de alçak seviye olur. İki yüksek seviye arasındaki zaman farkı 12.5 saati bulur. Gün içinde gel-git arasında 6 saat 15 dakikalık zaman farkı vardır.

Gel-git’in gün içindeki eşitsizlik durumu Ay’ın yörüngesi üzerinde gösterdiği eğim açısından ileri gelir. Ay’ın Kuzey yarım kürede Yengeç dönencesine geldiği sırada sular, Güney yarım küredeki Oğlak dönencesine tekabül eden yerlerde daha fazla yükselir. Bu ise med-cezir olaylarındaki eşitsizliği gösterir.


Günlük Gel-Git

Bir Ay gününde sadece bir kabarma bir de çekilme şeklinde olur. Bu gel-gitler, Karaip Denizi ve Doğu Asya kıyılarında baskındır. Gel-git olaylarının dünya üzerindeki genliğinde büyük değişmeler görülür. Ekvator bölgesinde 60-90 cm arasında olan bir yükselme meydana gelirken, kıta sahanlığının derin olmadığı kıyı bölgelerinde özellikle deniz tabanının enge­beli ve girintili çıkıntılı kıyılarında artar. Genel olarak çoğu kıyılarda gel-git dal­galarının genliği 1,5-3 m arasındadır. Akdeniz gibi iç denizlerde gel-git dalgaları ihmal edilecek kadar azdır. En yüksek gelgit genliği Kanada’nın doğusunda Fundy Körfezi’nde görülür. Burada bir gün içinde 15 m’ye varan bir genlik meydana gelir.

Gel-git olaylarından en fazla etkilenen kıyılar, Büyük Britan­ya ile Batı Avrupa kıyıları, Labrador ve Grönland’ın kıyı ke­simleri, Güney Amerika’da Fransız Guyanası kıyıları ile Ar­jantin kıyılarının gü­ney kesimi, Afrika’da Madagaskar ile Afrika arasındaki kıyı kesimi ve Avustralya’nın ku­zeybatı kıyılarıdır.

Bu Yazı Ne Kadar Faydalı Oldu?
Bu Yazı Faydalı İse Puanlayabilirsiniz!
[Toplam: Ortalama: ]
İlginizi Çekebilir.  Türkiye'de en çok can kaybı yaşanan depremler

Yorumlar

Yorumlar